Како да објавам книга : трошоци и можности за заработка
Објавувањето на една книга претставува сложен процес кој опфаќа повеќе фази. Во него се вклучени авторските права, преводот, лектурата, графичката подготовка, печатењето и промоцијата. Кога ќе се земат предвид сите овие елементи, вкупните трошоци за издавање книга можат значително да се разликуваат. Во пракса тие може да изнесуваат од неколку стотици до околу 15.000 евра, зависно од тиражот, авторот и дополнителните услуги.
Издавачите посочуваат дека најголем дел од буџетот обично се троши за печатење и за исплата на авторски права. На пример, печатењето на книга со приближно 120 страници и тираж од 500 примероци со мека корица може да чини од 20.000 до 30.000 денари. Сличен износ понекогаш се издвојува и за правата на авторот.
Кај делата од познати македонски писатели, како Славко Јаневски или Блаже Конески, авторските права можат да достигнат и до 500 евра. Кога станува збор за странски наслови, тие обично се значително поскапи и може да варираат од неколку стотици до неколку илјади евра, во зависност од популарноста на делото.
Значителен дел од трошоците се поврзани и со преводот. Професионалните преведувачи вообичаено наплаќаат околу 5 до 6 евра по страница. Тоа значи дека за книга од околу 200 страници преводот може да достигне цена од 1.000 до 1.200 евра. Понекогаш се користат и поевтини преведувачи без лиценца кои работат за значително помала цена, но тоа честопати влијае на квалитетот на изданието. Во пресметката на трошоците се вклучуваат и даночните обврски.
Сепак, издавачките куќи не се потпираат само на сопствени средства. Постојат различни европски фондации и програми кои обезбедуваат финансиска поддршка за превод или печатење книги. Благодарение на ваквите фондови, дел од издавачките проекти стануваат економски исплатливи.
Просечниот тираж на книга од македонски автор најчесто изнесува околу 500 примероци. Во некои случаи, особено кога авторите располагаат со ограничени финансиски средства, тиражот може да биде и значително помал. Главната цел тогаш е делото да стане достапно за читателите.
Од идеја до објавена книга
Процесот на создавање и објавување книга често е долг и предизвикувачки, особено за авторите кои штотуку започнуваат. Издавачите советуваат младите писатели прво да ги искористат можностите што ги нуди интернетот. Објавувањето текстови на блогови или социјални мрежи може да помогне во градење публика и препознатливост.
Бесплатно објавување тука
Со развојот на дигиталните медиуми, традиционалниот начин на објавување преку издавачка куќа повеќе не е единствената опција. Многу автори најпрво се афирмираат онлајн, а потоа преминуваат кон печатени изданија.
Еден од начините за финансирање на книгите е преку конкурсите на Министерството за култура, кои обезбедуваат поддршка за издавачки проекти. Авторите обично аплицираат преку издавач, а доколку проектот биде прифатен, државата помага во покривање на дел од трошоците.
Покрај оваа можност, постојат и други модели на финансирање, како самостојно вложување или обезбедување средства преку спонзори и донатори. Издавачите нагласуваат дека квалитетните дела секогаш имаат поголема шанса да најдат поддршка и пат до читателите.
Финансискиот аспект на домашните изданија
Иако издавањето книги има културна вредност, финансиската добивка од домашни автори често е ограничена. Без институционална или меѓународна поддршка, ваквите изданија ретко носат голем профит за издавачките куќи.
Сепак, издавачите истакнуваат дека објавувањето книги од нови автори претставува важен дел од нивната мисија. Тоа е начин да се поддржи книжевната сцена и да се создадат услови новите писатели да се развиваат и да ја градат својата кариера.
Популарноста на светските бестселери
Најголемата продажба обично се остварува со преводите на светски познати бестселери. Македонските издавачи внимателно ги следат глобалните трендови и настојуваат популарните наслови што побрзо да стигнат до домашната публика.
Меѓу најчитаните книги се комерцијалните романи, биографиите и делата од познати автори како Стивен Кинг и Тери Пратчет. Исто така, значителен интерес постои и за литература наменета за деца, како и за енциклопедиски изданија.
Во книжарниците може да се најдат и книги на странски јазици, најчесто на англиски или српски. Причината е што одредени наслови не се достапни на македонски, а дел од читателите сакаат да читаат во оригинал или да го подобрат познавањето на странски јазик.
Издавачката продукција во Македонија
Податоците од Државниот завод за статистика покажуваат дека во Македонија секоја година се објавуваат голем број нови книги. Во 2013 година, на пример, биле издадени 864 наслови со вкупен тираж од околу 724.000 примероци. Една година претходно бројката била уште поголема – 997 изданија со тираж од над еден милион книги.
Најголемиот дел од публикациите припаѓаат на белетристиката, односно романите, расказите и новелите. Значителен удел имаат и учебниците и образовните материјали. Од друга страна, строго стручната литература е многу помалку застапена, па во одредени научни области понекогаш се објавува само едно дело годишно, а понекогаш и ниту едно.
И покрај различните предизвици, бројот на издавачи во Македонија континуирано расте. Ако во минатото имало релативно мал број активни издавачки куќи, денес се регистрирани неколку стотици. Една од најстарите е „Култура“, основана во 1945 година, која и понатаму активно работи на книжевниот пазар.